Kwa kufahamu hitaji la dharura la mifumo ya kitaifa ya kupitia athari za Ujasusi Bandia (AI) kwenye sayansi, Kituo cha Baraza la Sayansi la Kimataifa cha Hatima za Sayansi (CSF) imekuwa ikijihusisha kikamilifu na wataalam wa ndani duniani kote katika utafiti wa kuigwa kuhusu mifumo ikolojia ya utafiti wa kitaifa na urekebishaji wake kwa AI.
Chini ya mwavuli wa Mazungumzo ya Maarifa ya Ulimwenguni (GKD), Kituo hicho hapo awali kiliandaa warsha mbili za kikanda - moja katika Kuala Lumpur mnamo Oktoba 2023 na mwingine ndani Santiago de Chile mnamo Aprili 2024 kuchunguza jinsi mifumo ya kitaifa ya utafiti inavyojiandaa kwa AI katika miktadha tofauti ya kikanda. Kwa kuzingatia maarifa haya, warsha ya Muscat, iliyofanyika tarehe 26 Januari 2025, ilileta pamoja wawakilishi wa ngazi ya juu kutoka nchi tisa za Mashariki ya Kati na Kaskazini mwa Afrika, mtaalam kutoka China na wataalam kutoka Namibia, Benin na Nigeria kujadili utayari wa kitaifa wa AI na mikakati ya sera ya sayansi na utafiti. Mjadala huu ulizingatia changamoto zinazokabili nchi mbalimbali, pamoja na vipaumbele vyao na mafanikio makuu, kama ilivyoangaziwa katika sehemu zilizo hapa chini.
Wasiwasi mkubwa uliotolewa wakati wa warsha ilikuwa changamoto ya kupata uwekezaji wa serikali katika AI kwa sayansi. Ingawa AI inawasilisha uwezo wa kuleta mabadiliko, kuwashawishi watunga sera kutanguliza ufadhili mara nyingi bado ni kikwazo. Washiriki waliangazia ufanisi wa kesi za matumizi kama vichochezi vya uwekezaji na kusisitiza jukumu la ushirikiano wa kikanda katika kutoa hoja za kushawishi kwa uwekezaji.
Majadiliano yaligundua suluhu za kiubunifu za miundombinu zaidi ya kompyuta kuu ya jadi, kama vile mawingu yaliyoshirikishwa na kujifunza makali.
Washiriki pia walisisitiza haja ya programu za uhamaji ili kuimarisha ujuzi unaohusiana na AI katika nchi mbalimbali.
Wataalamu na washiriki walisisitiza umuhimu wa kuhifadhi uadilifu wa kisayansi. Walikubali kwamba AI inapaswa kukamilisha, sio mbadala, ubunifu wa binadamu na fikra makini, ingawa tayari inaunganishwa katika ufundishaji na utafiti kama zana ya tija na ufanisi.
Mada nyingine ya mjadala ilikuwa athari ya AI kwenye tathmini na tathmini ya utafiti. Kadiri utafiti unaoendeshwa na AI unavyozidi kuenea, mbinu za tathmini zinaweza kuhitaji kubadilika ili kushughulikia mabadiliko haya. Washiriki pia waliripoti haki miliki na hali ya kisheria ya maudhui yanayozalishwa na AI kama masuala muhimu yanayohitaji uchunguzi zaidi.
Pamoja na AI kubadilika kwa haraka, mifumo ya udhibiti lazima iwe ya haraka na ya kuangalia mbele. Washiriki walitetea miongozo kamili na kanuni za kiwango cha juu ili kuongoza muundo, maendeleo na matumizi ya AI katika sayansi. Zaidi ya hayo, maendeleo ya maadili ya AI, ikiwa ni pamoja na kupunguza upendeleo na uwazi, ilikuwa lengo kuu. Kwa mfano, Oman imechukua hatua za awali za kukubali AI kwa kuweka mahitaji ya chini zaidi na kuzingatia sheria zinazotumika za ulinzi wa data. Hili lilipelekea kuanzishwa kwa sera ya Data Huria katika wizara zote na taasisi za serikali ili kufanya data ya serikali ipatikane, na sheria iliyotungwa kuhusu ulinzi wa data ya kibinafsi mwaka wa 2024 ili kuunga mkono juhudi hizi.
Kufuatia warsha hiyo Center for Science Futures ilitoa toleo la pili la karatasi kuhusu “Kuandaa Mifumo ya Kitaifa kwa AI: Mkakati na Maendeleo”. Ripoti hii inaunganisha tafiti kifani kutoka nchi kumi na nane na kujumuisha mbinu za pamoja na changamoto zinazoshirikiwa.
Wakati AI inaendelea kuunda mustakabali wa sayansi, mazingatio ya kimaadili, utungaji sera makini, na uwekezaji katika miundombinu na ujuzi, yote yatakuwa msingi katika kuhakikisha kuwa AI inatumika kama kichocheo cha maendeleo ya kisayansi. ISC inasalia kujitolea kuendeleza mijadala hii, kuitisha utaalamu wa sayansi na uzoefu, na kuonyesha kile kinachowezekana kwa mifumo ya sayansi inayoendesha mapinduzi ya AI.
Kituo cha ISC cha Futures za Sayansi kinakualika kwenye a webinar kuchunguza jinsi nchi zinavyojumuisha AI katika mifumo yao ya utafiti.
Wakati wa kikao, Kituo kitawasilisha matokeo muhimu kutoka kwake Mradi wa Sayansi ya Mifumo ya Baadaye, ikifuatiwa na michango ya wataalam kutoka kwa kesi zilizochaguliwa na majadiliano ya wazi. Jiunge nasi ili ujifunze kuhusu fursa na changamoto zinazotolewa na AI kwa sayansi, na jinsi ushirikiano wa kimataifa unavyoweza kusaidia kuunda mikakati bora zaidi na jumuishi ya AI.
Kwa habari zaidi wasiliana Dureen Samandar Eweis at [barua pepe inalindwa].
Soma zaidi kuhusu Majadiliano ya Maarifa ya Ulimwenguni 
Soma zaidi kuhusu AI katika mifumo ikolojia ya utafiti wa kitaifa 
Soma zaidi kuhusu Kituo cha Sayansi ya Baadaye 
Soma zaidi kuhusu Mitindo inayoibuka inayounda taaluma za kisayansi 
Soma zaidi kuhusu Wito kwa washauri: Teknolojia zinazoathiri mifumo ya sayansi | tarehe ya mwisho: 28 Septemba 
Soma zaidi kuhusu Kujenga mifumo ya sayansi iliyo tayari siku zijazo katika Global South 
